6ـ تلفیق رشته های هنری؛ در برنامه ی درسی هنر، رشته های مختلفی مانند نقاشی، کاردستی، تربیت شنوایی، قصه و نمایش، آشنایی با میراث فرهنگی و... طراحی شده است. وجود این رشته های متعدد برای برقراری ارتباط حسی و عاطفی با طبیعت و محیط، درک زیبایی ها و الهام گرفتن از آن ها، پرورش هوش های چندگانه و توسعه ی تفکر، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. در طبیعت، رنگ ها، شکل ها، صداها، حجم ها، اندازه ها و ... آنچنان با هماهنگی و نظمی زیبا در هم آمیخته اند که آنها را جدا از هم نمی توان درک کرد. در کلاس هنر نیز مجموعه ای از فعالیتهای هنری به گونه ای طراحی می شوند که یک دیگر را تکمیل کنند و در کنار هم زیباتر، لذت بخش تر، مؤثرتر و با معناتر جلوه کنند؛ برای مثال، بچه ها پس از گوش دادن به یک قصه، درباره ی عناصر آن، اوج و پایان قصه گفتگو می کنند. سپس، خود را به جای قهرمانان قصه قرار می دهند و حرکات و صداهای آنها را تقلید می کنند. دربارة قسمتی از قصه که جذاب تر بوده و توجه آنها را جلب کرده است، نقاشی می کشند و کاردستی درست می کنند. اگر کسی در مورد قسمتی از قصه، شعری می داند، آن را می خواند و بچه های دیگر با دست زدن او را همراهی  می کنند. در پایان هر بخش هم، بچه ها کارهای یک دیگر را می بینند و درباره ی کار خود برای دیگران توضیح می دهند و به توضیحات دیگران در مورد کار خود گوش می دهند.

   7ـ یادگیری مشارکت : دانش آموزان از طریق مشارکت فعال در تجربه های هنری، با حوزه های مفهومی و مهارتی بسیاری مواجه و آشنا می شوند و آن ها را یاد می گیرند. برای جلب مشارکت دانش آموزان، باید علاقه، استعداد و نیازهای آنان را در نظر گرفت و به آنها مسئولیت داد تا در برنامه ریزی ساعت درسد هنر سهیم باشند و اجرای برنامه ها و حتی طرح مقررات و اجرای نظم کلاس را برعهده گیرند.

    فعالیت های هنری با حواس، تخیل و عواطف دانش آموزان ارتباط بسیار نزدیکی دارد. بیان هنری، ابراز عواطف درونی است؛ بنابراین، بهتر است ابتدا فعالیتهای هنری به صورت فردی انجام شود تا هریک از دانش آموزان، فرصت تجربه ی توانایی ها و مهارتها، نشان دادن عواطف و هیجانات و بیان احساسات خود را به طور مستقل داشته باشند. در ضمن، دانش آموزان در جریان همین فعالیت های فردی به گونه های مختلف می توانند با هم مشارکت کنند. معلم نیز می تواند آنها را تشویق کند که برای انتخاب موضوع فعالیت های خود، با هم به گفتوگو بپردازند و در توسعه ی ایده های یک دیگر، به هم کمک کنند. حتی با مشاهده ی آثار هنری یک دیگر و دیدن تصاویر یا آثار هنری نمایشگاهها و موزه ها از آنها ایده بگیرند، از ابزار، وسایل و مواد در دسترس، با هم استفاده کنند. در این تعامل، رشد عاطفی و اجتماعی دانش آموزان بهتر صورت می گیرد.

    در مورد فعالیتهای گروهی لازم است آزادی و حق انتخاب شریک، برای دانش آموزان محترم شمرده شود. تشکیل گروه و تعیین موضوع فعالیت و تقسیم مسئولیت برعهده ی گروه است و معلم بر مشارکت فعال همه ی اعضای گروه نظارت کلی می کند. لازم است گروه یک نماینده داشته باشد که اثر تولید شده را ارائه کند و چگونگی تهیه ی آن را گزارش دهد. پس از تولید اثر هنری نیز بچه ها در گروههای بزرگ یا کوچک به مشاهده، بررسی و توصیف آثار بپردازند و هرکس، علاوه بر این که کار خود را برای دیگران توضیح می دهد، درباره ی کاری که دوستش انجام داده است، اظهار نظر کند.

    از آنجا که همه ی افراد مسئول حفظ نظم و نظافت کلاس اند، در زمان کار و پس از آن، تمیزی خود، تمیزی کلاس، جمع آوری و حفظ و نگه داری آثار تولید شده و ابزار و مواد باقی مانده و قرار دادن هر چیز در جای خودش بر عهده ی همه ی دانش آموزان است. حتی لازم است معلم بچه ها را توجیه کند که ضمن برقراری فضایی شاد و با نشاط در کلاس، باید مراقب باشند که صدایشان نظم دیگر کلاس ها را برهم نزند. در همه ی این موارد، بهتر است معلم خود الگویی عملی برای بچه ها باشد.

   8ـ پویایی و استمرار ؛ اصل انعطاف پذیری به عنوان عامل درونی بر پویایی و استمرار برنامه ی درسی مؤثر است. تحولات، نوآوری های هنری و فنّاوری های نوین در روش های تولید هنری، نیز در گذر زمان به عنوان عوامل بیرونی بر این برنامه تأثیر می گذارند. مجموعه ی این عوامل، بازنگری در برنامه توسط برنامه ریزان و روزآمد شدن آن را به ضرورتی اجتناب ناپذیر تبدیل می کند.

  اهداف برنامه ی درسی هنر

     اهداف این برنامه ی درسی، در سه حوزه ی دانش، مهارت و نگرش تدوین شده اند اما از آنجا که هیچ مهارتی بدون دانش و آگاهی ایجاد نمی شود و هیچ فعالیتی بدون انگیزه و خواست انجام نمی پذیرد، تفکیک کامل این سه حوزه نیز امکان پذیر نیست. تفکیک صوری این حوزه های از یکدیگر فقط برای سهولت طراحی قسمت های دیگر برنامه انجام شده است.

    الف) اهداف حوزه ی دانش:

1.       آشنایی با طبیعت به عنوان منبع الهام آفرینش های هنری

2.       آشنایی با رشته های هنری ( نقاشی، کاردستی، تربیت شنوایی، قصه گویی و نمایش)

3.       آشنایی مقدماتی با ابزار و مواد هر یک از رشته های هنری

4.       آشنایی با میراث فرهنگی و هنری

   اهداف حوزه ی دانش ، در بخش تربیت هنری تعریف شده اند.

    ب) اهداف حوزه ی مهارت :

   1ـ توسعه ی مهارتهای حسی؛ بینایی، شنوایی، پویایی، چشایی و لامسه، حواس پنج گانه ی انسان را تشکیل می دهند. اگر انسان بتواند از هر یک از این حواس به درستی استفاده کند، در شناخت محیط خود و دریافت اطلاعات متنوع از آن، موفق خواهد بود؛ به عبارتی، « حواس پنج گانه ی انسان» پنجره های وجود انسان به دنیای خارج اند که در برابر پدیده های گوناگون واکنش نشان می دهند.

  2ـ توسعه ی مهارت های گفتاری؛ دانش آموز در دوره ی دبستان یاد می گیرد که « خوب و درست گوش دهد و حرف بزند»؛ به طوری که حرف دیگران را بفهمد و دیگران نیز حرف او را بفهمند. او برای دست یافتن به این هدف، باید بتواند خوب تمرکز کند، حروف، واژه ها و جمله ها را درست ادا کند، در صدای خود از حالت عاطفی مناسب استفاده کند، از حرکات چهره و دست ها به شکلی مناسب بهره گیرد تا مخاطب خود را کاملاً جذب کند و از همه مهم تر، در حضور جمع بدون خجالت و ترس صحبت کند.

  3ـ توسعه ی مهارتهای حرکتی برای کاربرد مواد، ابزار و فنون ساده ی هنری؛ در انجام دادن فعالیتهای هنری ضرورت دارد که بین حواس، هماهنگی برقرار شود؛ یعنی، فرد بتواند ذهن، چشم، دست و حرکات بدنی خود را هماهنگ کند تا قادر شود آنچه را در ذهن دارد، در قالب یک اثر هنری نشان دهد؛ بنابراین، در بیشتر فعالیتهای پیش بینی شده در برنامه، تقویت حواس و هماهنگی بین آنها در نظر گرفته شده است.

  4ـ توسعه ی قابلیت های تفکر؛ تفکر، فرآیندی است که طی آن فرد می کوشد با استفاده از تجربه های گذشته اش، با محیط سازگار شود و به تعادل برسد. در این فرآیند، او تجربه های خود را بازسازی می کند و به تجربه های جدید دست می یابد. تفکر، تعادل میان سه عامل احساس، حافظه و تخیل است . در جریان خلق یا تولید آثار هنری، فرد از طریق حواس پنج گانه ی خود با طبیعت و محیط اطراف ارتباط برقرار می کند. او شکل ها، اندازه ها، رنگ ها و بافت های متنوع اشیا و پدیده ها، تشابه ها، تفاوتها، تقارن ها، هماهنگی ها و سایر زیبایی ها را می بیند، صداهای متنوع و زیبا، آواز طبیعت و ترانه های هستی، سکوت ها و ترنم های گاه و بیگاه مثل ترنم باران، آواز پرندگان و آوای نسیم در ورق زدن برگ های گیاهان را می شنود، زبری و نرمی، گرمی و سردی سطوح مختلف را لمس می کند، عطر خاک باران خورده و گل ها و گیاهان را می بوید و طعم میوه ها، غذاها و... را می چشد؛ همة این تجربه ها برایش آشناست. همچنین، می تواند با آنچه پیش رو دارد و نیز آنچه در ذهن مجسم می کند، ارتباط حسی برقرار سازد. از همه ی اینها الهام می گیرد و این الهام را با عواطف درونی خود ترکیب می کند و سپس ، با مایه ای از اندیشه و تفکر، راهی برای بیان غیرکلامی آنها می یابد. او این مجموعه را در قالب یک نقاشی، یک قصه، یک نمایش، یک نغمه یا هر اثر هنری دیگری ارائه می دهد و عرضه می کند؛ بنابراین، با استفاده از تفکر خود همه ی اطلاعات را جمع می کند، از آنها بهره می گیرد و سپس، اثری بدیع و یکتا را که پر از رمز و راز است، به وجود می آورد. در این وادی ، تحقق هدف در گرو برداشتن گام های مشخص و معین نیست. فرد در فرآیند تبدیل ایده به تولید محصول هنری، لحظه لحظه با مسئله ای روبه روست و برای حل آن و پیش رفتن در مسیر تولید هنری بالبداهه تصمیم می گیرد. هم از این روست که می گوییم فعالیتهای هنری ظرفیت تفکر را توسعه می بخشد، شیوه های تفکر را بنیان می نهند و روش های ماهرانه ای را برای ارتباط با جهان پایه گذاری می کنند.

  5ـ توانایی بیان افکار و احساسات در قالب های هنری؛ دانش آموز دبستانی پیش از آنکه با واقعیت های اطراف خود زندگی کند و آنها را دریابد، با برداشت های خود از آن واقعیت ها زندگی می کند؛ به عبارت دیگر، او با تخیلاتی که از واقعیت ها در ذهن خلاق خود تصویر کرده است، زندگی می کند. ممکن است بیشتر تخیلات او غیرواقعی باشند ولی او آنها را واقعیت محض می پندارد و آنگونه که خود حس می کند، با آنها برخورد می کند. آموزگار باید این وضعیت را درک کند و بپذیرد و ساعت درس هنر و فعالیتهای هنری را طوری ترتیب دهد که دانش آموز بی ترس و خجالت و بدون تقلید از هر نوع الگو، آنچه را خود تشخیص می دهد، در قالب فعالیتهای هنری، به طور آزاد انجام دهد. خلاصه اینکه نباید کودکان را مجبور کرد مطابق خواست و سلیقه ی ما فعالیت کنند بلکه آنها فعالیت هایشان را باید طبق خواست، سلیقه و توانایی خود انجام دهند.

   6ـ توسعه ی مهارتهای اجتماعی؛ انسان موجودی اجتماعی است که از طریق حرف زدن و تبادل عواطف و اندیشه، زمینه ی رشد خود و دیگران را فراهم می آورد. برقراری ارتباط با دیگران به مهارت هایی نیاز دارد که از کودکی آموخته می شود. بحث و گفتگو، توصیف و بررسی ها، فعالیتهای گروهی در نقاشی، کاردستی، سرودها و نغمه ها، قصه و بازی های نمایشی، در برقراری ارتباط به دانش آموز کمک می کنند. همچنین، فعالیتهایی مانند تکمیل نقاشی های نیمه تمام و کامل کردن قصه یا خاطره با نقاشی و... به دانش آموز این فرصت را می دهد که در ارتباط با دیگران و تفکر و تخیل آنها قرار گیرد، خود را به آنها عرضه کند، آنها را بپذیرد، از خود بداند و مشارکت در کارها را تجربه کند.

  ج ) اهداف حوزه ی نگرش :

1.       توجه به زیبای ها و پرورش حس زیباشناسی

2.       تمایل به ابراز افکار و احساسات

3.       توجه به توانایی های خود و کسب اعتماد به نفس

4.       علاقه به کاوشگری و کسب تجربه در رشته های مختلف هنری

5.       توجه به حفظ آثار هنری و میراث فرهنگی

6.       تمایل به برقراری ارتباط و مشارکت در فعالیتهای گروهی

 

       محتوای برنامه ی درسی هنر

      محتوای برنامه ی درسی هنر بر مبنای رویکرد، اصول و اهداف برنامه انتخاب و سازماندهی شده است؛ به طوری که دانش آموزان با انجام دادن فعالیتها، با رشته های مختلف هنری آشنا می شوند.